रविवार, २९ जून, २०२५

गणिताची रंजक सफर घडवणारे पुस्तक नंबर्स

गणित ! अनेकांचा नावडता विषय.नको ते आकडे, नको ती समिकरणे.असाच आपल्यापैकी काहीचा आग्रह असण्याची शक्यता अधिक आहे.दहावीच्या शालांत परिक्षेत देखील ज्या विषयात मुल मुली सर्वात जास्त नापास होतात असा इंग्रजीनंतरचा विषय म्हणजे गणित होय. तर असा गणित विषय सुद्वा रंजक आहे. गणितात मनुष्याला खिळवून ठेवण्याची ताकद आहे असे सांगितले अनेकांना ते खोटे वाटण्याची शक्यता अधिक.गणित सोपे  प्रत्येक पायरी सविस्तर सांगून समजवता येईल,मात्र गणित रंजक करता येणार नाही असेच अनेकाचे म्हणणे असेल.मात्र गणित रंजक ,खिळवून ठेवण्याची किमया केली आहे‌.अच्युत गोडबोल आणि डॉ.विद्यागौरी प्रयाग यांनी लिहलेल्या नंबर्स या या पुस्तकाने. मधूश्री प्रकाशनाच्या सव्वा तीनशे पानाच्या पुस्तकात १२प्रकरणाद्वारे आपणास गणितातील रंजकता समजते‌.नाशिकमधील महत्तवाचे वाचनालय असलेल्या सावाना अर्थात सार्वजनिक वाचनालय नाशिक याच्या पुस्तक संग्राहलयातून हे पुस्तक मी नुकतेच वाचले. 
या पुस्तकाच्या १२प्रकरणापैकी पहिल्या प्रकरणात आपणास संख्या कस्या निर्माण झाल्या?याविषयी २८पानामधून माहिती मिळते तर २८पानाच्या दुसऱ्या प्रकरणातून संख्याच अमुर्त अमर्यादित स्वरुपाची माहिती लेखक आपणास देतो.३रे प्रकरण २७पानाचे आहे.ज्यात आपणास पाय या स्थिरांकाविषयी माहिती मिळते‌ तर पुढच्या चवथ्या प्रकरणात ऑयलरच्या समिकरणाविषयीची माहिती मिळते.हे प्रकरण २१पानी आहे.पाचव्या प्रकरणात आणि सहाव्या प्रकरणात आपणास अनुक्रमे प्राईम नंबर्स आणि फिबोनाची क्रमिका याविषयी माहिती मिळते.सातवे प्रकरण २०पानी आहे.ज्यात संख्याविषयी लोकांचे असणारे समज गैरसमज यावर लेखकाने प्रकाशझोत टाकला आहे. ३०पानाच्या ८व्या प्रकरणात आपणास संख्याचा गमती जमती कळतात तर नवव्या प्रकरणात काही गणितीय कोडी लेखकाने सांगितली आहेत.संख्या गणन पद्धत,दशमान ,बायनरी, ऑक्टल, हेक्झा याविषयी लेखकाने दहाव्या १८पानी प्रकरणात सांगण्यात आले आहे.तर शेवटून दुसऱ्या अकराव्या प्रकरणात १२पानाद्वारे लेखकाने वैदिक गणिताबाबत सांगितले आहे‌ तर शेवटच्या १२व्या प्रकरणात २५पानात लेखकाने अंकगणिताची मुलतत्वे आपणास सांगितली आहेत‌.
     अच्युत गोडबोले यांच्या अन्य पुस्तकासारखीच या पुस्तकाची भाषा सहजसोपी चटकन समजणारी आहे. गणिता सारख्या काहीस्या रूक्ष समजल्या गेलेल्या विषयातील बोजडपणा पुस्तकात कोठेही जाणवत नाही‌. पुस्तकातील प्रत्येक प्रकरण सोप्या मराठीत स्पष्ट करुन सांगितले आहे‌.व्यवहारात रूढ नसणाऱ्या मराठी संज्ञा न वापरता, रुड असलेल्या इंग्रजी संज्ञाच या पुस्तकात देखील वापरल्या आहेत.गणिता सारखा किचकट विषय देखील रंजकतेने शिकवता येतो,हे आपणास पुस्तक वाचनातून समजते‌.तरी किमान एकदा तरी हे पुस्तक वाचावेच.





रविवार, २२ जून, २०२५

गुप्तहेरांच्या विश्वाची सफर घडवणारे पुस्तक, 'शेरलॉक्स होमच्या कथा'

गुप्तहेर आणि गुप्तहेरांचे विश्व हा आपल्यापैकी अनेकांचा आवडीचा विषय‌.याचे नाव ऐकले तरी भुवया उंचवणारा विषय‌.आपल्या मराठीत याविषयी थोडेसे कमीच बोलले गेले आहे‌.रा.ना वडप यांनी आपल्या कथांमधून पुढे आणत या विषयाला न्याय देण्याचा प्रयत्न केला.मात्र वडपांखेरीज अन्य साहित्यीकांनी या विषयापासून दुरच राहणे पसंत केले.गेल्या काही दिवसात मराठीत गुप्तचर संस्थेच्या बाबत मोठ्या प्रमाणात लिहले गेले असले तरी आजदेखील गुप्तहेरांच्या कथेबाबत मराठी भाषिकांना अन्य भाषा प्रामुख्याने इंग्रजीवरच अवलूंबन रहावे लागते‌. इंग्रजीमध्ये स्कॉटलंडचे रहिवासी असलेल्या सर आर्थर कॉनन डॉयल यांनी लिहलेल्या गुप्तहेरांचा कथा संपुर्ण जगात प्रसिद्ध आहेत. या कथांचा नायक शेरलॉक होम्स नावाची व्यक्तीरेखा आहे.या नायकाचा नावावरुन शेरलॉक होम्सच्या कथा या नावाने या प्रसिद्ध आहे‌. मराठीसह जगभरात अनेक भाषांमध्ये या कथांचा अनुवाद प्रसिद्ध झाला आहे.या अनुवादीत कथांच्या पुस्तकांपैकी एक असलेल्या  आणि गोयल प्रकाशनामार्फत प्रसिद्ध  करण्यात आलेले पुस्तक मी नुकतेच नाशिकमधील महत्त्वाचे वाचनालय असलेल्या सावाना अर्थात सार्वजनिक वाचानालयच्या मदतीने वाचले.
जीवन आनंदगावर यांनी अनुवादीत केलेल्या या २४६ पानांच्या पुस्तकात शेरलॉक होम्सच्या बारा कथा समाविष्ट करण्यात आल्या आहेत. तांबूस रंगाच्या केसांच मंडळ या  पहिल्या कथेमध्ये बँक चोरीची कथा  सांगण्यात आली आहे.दुसऱ्या कथेचे शीर्षक  नील माणकाची कहाणी असे आहे.ज्यात अत्यंत मौल्यवान रत्नाच्या चोरीची कथा मांडण्यात आली आहे.
ब्रिटीश घराण्यासी संबंधीत एका उमरावाच्या लग्नाची रहस्यमय कथा  'नव वधूचे पलायन' या तिसऱ्या कथेमध्ये सांगण्यात आली आहे‌ शेरलॉक्स होम्स च्या पराभवाची कहाणी ती बाई या चवथ्या कथेतून आपल्याला समजते. बॉस्कोम्बे व्हॅलीतील नाट्य पाचव्या कथेत मांडण्यात आलयं तर सहाव्या कथेत कॉपर बीचचे रहस्या दाट  बांबूचे नाट्य या शीर्षकाखाली उलगडून सांगण्यात आले आहे. रॉयलॉट चा मृत्यू सापाच्या चावण्याने झाला,हे आपणास ठिपक्या ठिपक्याचे रहस्य असे शीर्षक असलेल्या सातव्या गोष्टीतून समजते‌.आठव्या कथेमध्ये आपणास  हॅथरेच्या बोटांच्या रहस्याचा उलगडा होतो .तर नवव्या कथेत राजमुकुटाचे थरारक असणारे रहस्य आपणास समजते.होम्सरचे नक्की काय झाले याचा आपणास हेच शीर्षक असलेल्या दहाव्या कथेत उलगडा होतो .तर अकराव्या आणि बाराव्या कथेत अनुक्रमे आपणास संत्र्याचा पाच बिया आणि ओठ मुडपेला कुरुप मानसाच्या विषयी शेरलॉक्स होम्स विषयी आकलन समजते.
   सर्व पुस्तकची भाषा संवादी असल्याने ते वाचल्यावर चटकन समजते‌.‌जागतिक स्तरावर विख्यात असलेल्या या पुस्तकामुळे जागतिक स्तरावरचे साहित्य कसे असते हे आपणास समजते.तरी ज्यांना गुप्तहेर याविषयी उत्सुकता नाही अस्यांनीसुद्धा हे पुस्तक किमान एकदा तरी वाचायलाच हवे.

मी कोणती पद्धत वापरुन पुस्तके निवडतो (माझे वाचन भाग ८)

माझ्या कालच्या लेखावर अनेकांनी प्रतिक्रिया दिल्या त्याबाबद्दल माझा लेख वाचणाऱ्या,यावर प्रतिक्रिया देणाऱ्या सर्वांचे मनःपूर्वक अभिनंदन. या प्...