स्वामी विवेकानंद यांच्या मानस कन्येचा जीवन प्रवास उलगडवणारे पुस्तक कर्मयोगीनी भगिनी निवेदीता

जन्माने आयरिस धर्माने सुरुवातीला ख्रिस्ती मात्र स्वामी विवेकानंद यांच्या सानिध्यात आल्याने आपल्या इतकीच भारतीय झालेली स्वामी विवेकानंद यांची मानस कन्या म्हणून आपण भगिनी निवेदिता यांना ओळखतो. मात्र भगिनी निवेदिता यांची इतकीच ओळख नाही, भगिनी निवेदिता यांना आपण वेदकाळातील गार्गी मैत्रीयी यांची परंपरा पुढे अवाह्यात पुढे नेणारी विदूषी जिने आपल्या लेखनाद्वारे, आणि व्याख्यानाद्धारे भारताच्या प्राचीन वारस्याची जगाला ओळख करून दिली, म्हणूनही ओळखू शकतो. भगिनी निवेदीता यांच्या व्यक्तीमत्त्वातील विविध गुणांची ओळख होते ती कर्मयोगीनी भगिनी निवेदिता या विवेकानंद केंद्र कन्याकुमारी मराठी प्रकाशन विभागातर्फे प्रकाशित 80 पानी छोटेखानी पुस्तकातून.

विवेकानंद  केंद्राच्या मालेगाव  शाखेतील धडाडीचे कार्यकर्ते डॉ. सुरेश शास्त्री यांनी भगिनी निवेदिता यांच्या स्मृतीस शताब्दी वर्षाचे औचित्य साधत लिहिलेल्या या पुस्तकाचे आपण दोन भागात सहजतेने विभाजन करू शकतो. पहिल्या भागात निवेदिता यांच्या जन्म, कौटुंबिक स्थिती, त्यांच्या आईची त्यांच्या जन्माच्या वेळची इच्छा, त्यांचे बालपण आणि त्यांचा असणारा धार्मिकतेचा कल,  त्यांचे स्वामी विवेकानंद यांचा ओळख होण्यापर्यंतचे जीवन, स्वामी विवेकानंद बरोबर केलेले कार्य तसेच स्वामी विवेकानंद यांच्या निर्वाणानंतर स्वामी विवेकानंदांचे त्यांनी पुढे नेलेले कार्य याविषयी अत्यंत सहज सोप्या चटकन समजणाऱ्या भाषेत तीन प्रकरणाद्वारे सांगण्यात आलेले आहे. अष्टपैलू निवेदिता असे शीर्षक असलेल्या दुसऱ्या भागात आठ परिशिष्ठे आहेत.ज्यात भगिनी निवेदिता यांची स्वामी विवेकानंद यांची शिष्या म्हणून असणारी ओळख, तसेच त्यांनी शिक्षिका म्हणून केलेले कार्य, त्यांनी पंडिता म्हणून केलेले कार्य, समाजप्रबोधन करण्यासाठी केलेले कार्य, राष्ट्रभक्त म्हणून केलेले कार्य, स्वामी विवेकानंद यांचै विचार पुढे न्यायचे म्हणून जीवनव्रती म्हणून केलेले कार्य लोकांची सेवा केली म्हणून लोकमाता असणारी त्यांची ओळख तसेच हिंदू तत्त्वज्ञानात मोठी गोष्ट समजण्यात  येणारी कर्मयोगाची जपणूक करणारी व्यक्ती म्हणून कर्मयोगिनी विविध पैलूंद्वारे ओळख होते.

नोव्हेंबर 1895 मध्ये स्वामी विवेकानंद पहिल्यांदा भेटल्या नंतर मार्गारिट नोबेल आणि भारताचा पवित्र भूमीत 1910 साली देह ठेवणाऱ्या भगिनी निवेदिता हा केवळ एका व्यक्तीच्या अध्यात्मिक प्रवास नसून हा संपूर्ण कालखंड आपण साऱ्या भारतीयांसाठी अद्भुत तेजोमय आणि प्रेरणादायी प्रवास असाच होता. हा प्रवास अत्यंत सहज सोप्या भाषेत या पुस्तकात मांडलेला आहे. पुस्तक वाचल्याने आपणास भगिनी निवेदिता यांनी भारतात केलेले लोक विलक्षण कार्य त्यांच्या असीम त्याग संपूर्ण समर्पणता आपल्या देशवासियां प्रति असलेली अपार करुणा आणि त्यातून उभे राहिलेले लोकसेवेचे उत्तम कार्य स्पष्टपणे समजते. आणि स्वामी विवेकानंदांचे कार्य आपल्यास किती मोठे होते याचा साक्षात्कार देखील होतो, आणि त्यासाठी किमान एकदातरी हे पुस्तक वाचायलाच हवे.