माझे वाचन .... (भाग १ )

                   

 कालचीच गोष्ट आहे , मला एका मित्राने  फोन  करून त्याच्या मुलाची व्यथा ऐकवली . त्यांची व्यथा अशी होती की, कितीही सांगितले.. विविध उपाय केले तरी त्याचा मुलगा काही केल्या वाचतच नव्हता . आपल्या मुलाने चांगले वाचनवीर व्हावे अशी इच्छा माझ्या मित्राची इच्छा होती मात्र त्याचा मुलगा काही केल्या ती पूर्ण करत नव्हता अखेरचा उपाय म्हणून तो माझ्याकडे आला होता तसा बघायला गेलो तर माझ्या मित्राने उपस्थित केलेला हा फक्त त्याचा एकटाच प्रश्न नाहीये .आजकाल अनेकांना या प्रश्नाने ग्रासलंय त्या अर्थी हा प्रश्न सामाजिक झाला आहे त्यामुळे हा प्रश्न अक्राळविक्राळ स्वरूप धारण करण्याच्या अगोदर त्याचे निराकारण करण्याच्या प्रयत्न केल्यास उत्तम या वचनानुसार हा प्रश्न सोडवण्यासाठी केलेला छोटासा प्रयत्न म्हणजे सदर लेखन आहे 

               तर मित्रानो मुलांच्या वाचनाची सुरवात होते ती पालकांपासून . पालक जर वाचणारे असतील तर मुले सुद्धा वाचायला लागतात हा सर्व साधारण इतिहास आहे  बाल  मानसशास्त्रज्ञांच्या विचार करता  , ते नेहमी, मुले नेहमी मोठ्याच्या सांगण्यातून नव्हे तर कृतीतून शिकतात . मोठी जी कृती करतात तशीच कृती त्यांना करायची असते . असे सांगतात त्या न्यायाने जर आई वडील जर वाचणारे असतील मुले  सुद्धा वाचायला शिकतात त्यांना वेगळे सांगावे लागत नाही.  माझे आई आणि वडील दोघेही उत्तम वाचक होते त्यांच्या वाचनाचा संस्कार माझ्यावरझाला आणि मी वाचायला लागालो ते इतके कि माझ्या काही मित्रांनी मला जिवंत खराखुरा सखाराम गटणे असे  म्हणायला देखील लागले असो याच वाचनातून मी लिहायला लागलो ज्याचा अविष्कार आपण बघतच आहात असो मी प्रामुख्याने कोणती पुस्तके वाचतो ? तीच पुस्तके का वाचतो ? अन्य प्रकारची पुस्तके का वाचत नाही यावर मी याच लेखाच्या दुसऱ्या भागात बोलले असो 

                  आपण बाल  मानसशास्त्रज्ञांच्या विचार आपण जरा बाजूला ठेवूया क्षणभर,  आपल्या मराठीतच अनेक म्हणी वाक्यप्रचार  आहेत जे मुलांमध्ये एखादी गोष्ट विकसित करण्यामध्ये त्यांच्या पालकांची मोठी भूमिका असल्याचे दाखवूंन देतात जसे "खाण तशी माती " , आडातच नसेल तर पोहऱ्यात कोठून येणार .?  वगैरे  आता आई वडीलच फारसे वाचवणारे नसतील तर मुलांनी वाचले पाहिजे हा हट्ट धरण्यात काही अर्थ नाही जर पालकांनाच 

वाचायला वेळ नसेल तर मुलांना देखील वाचायला वेळा नसणार हे उघड उघड गुपित आहे त्यामुळे आजकालची मुले वाचता नाहीत अशी आरोड करणाऱ्या व्यक्ती किती वाचतात हे बघायला हवे या ठिकाणी कोणत्या भाषेत वाचतात ?कोणत्या प्रकारचे साहित्य वाचतात ?हा मुडदा फारशामहत्त्वाच्या नाही तर व्यक्तीने वाचायला हवे हा आहे ?  आता पुस्तक वाचायला सुरवात केल्यावर एखाद्या विषयात कशी काय गोडी निर्माण होते यावर मी याच लेखाच्या दुसऱ्या भागात बोलेल . तो पर्यंत सर्वांना जय महाराष्ट्र !

एका महत्त्वाच्या मात्र दुर्लक्षित गोष्टींकडे लक्ष वेधून घेणारे पुस्तक, "ऑटीझम

पुर्वीच्या तूलनेत सध्याचा काळातआपल्या भारतात अनेक विकारांबाबत मोठ्या प्रमाणात समाजप्रबोधन करण्यात येत असले, तरी काही विकार अजुन देखील समाज प्रबोधनाच्या बाबतीत बरेच मागे आहेत.या विकारांनी ग्रस्त लोकांची संख्या लाखोत असली तरी त्याबाबत फारसे बोलले जात नाही.समाजप्रबोधनाचे महत्त्वाचे माध्यम असलेल्या चित्रपटातच नव्हे, तर वैद्यकीय स्तरावर सुद्धा त्याबाबत व्यापक चर्चा होत नाही.परीणामी या धोक्याची जाणीवच जन सामन्यांना होत नाही, ऑटीझम हा असाच फारसा चर्चिला न जाणारा विकार . सुमारे २टक्के (अचूकपणे सांगायचे झाल्यास दर ५४पैकी १) इतक्या लोकांना होणारा एक गंभीर स्वरुपाचा विकार.ज्या अभागी जणांना हा विकार होतो त्या व्यक्तींचेच नव्हे तर त्यांचे कुटुंबियांचे भावविश्व पुर्णतः नष्ट करणारा हा विकार. आपल्या मराठीचा विचार करता या विषयी जवळपास काहीच लिहलेले आढळत नाही..त्यातही जे काही आढळते,त्यात शास्त्रीय माहितीचा अभावच दिसतो..मात्र ही पोकळी भरुन येते, ती मराठीला ज्ञानभाषा करण्यासाठी झटणाऱ्या अच्यूत गोडबोले यांच्या "ऑटीझम या पुस्तकामुळे. स्वतःच्या मुलाला ऑटीझम झाल्यामुळे त्यातील दाहकता जवळुन अनुभवलेल्या अच्यूत गोडबोले यांनी आपल्याला जो त्रास  सहन करायला लागला तसा त्रास अन्य व्यक्तींना होवू नये, यासाठी लिहलेले हे पुस्तक आपणास या विकाराबाबत आपणास सखोलतेने माहिती देते.जे मी नाशिकमधील आघाडीची सांस्कृतिक संस्था सावानाच्या सहकार्याने नुकतेच वाचले.

       सुमारे पावणे दोनशे पानांच्या या पुस्तकात ८प्रकरणाद्वारे अच्युत गोडबोले यांनी या विकारांची, हा विकार ज्या व्यक्तींना आहे त्या व्यक्तीच्या कुटुंबियांची यामुळे काय होरपळ होते‌? तसेच स्वतः च्या मुलाला असणाऱ्या या विकारामुळे त्यांना कसे कष्ट सहन करावे लागले ?या विषयीची माहिती दिली आहे. या विकाराविषयीच्या माहितीत, मुळात हा विकार काय आहे? वैद्यकीय परिभाषेत यांचे वर्गीकरण कसे करतात? हा विकार का होतो? कोणकोणत्या प्रसिद्ध असलेल्या व्यक्तींना हा विकार असल्याची शक्यता बोलून दाखवली जात आहे, ती कितपत  खरी असू शकते? सांस्कृतिक विश्वात ,या ऑटीझम विकारांचे चित्रण करण्यात आलेले आहे? हे संकट भविष्यात असे अक्राळविक्राळ स्वरुप धारण करु शकते? ऑटीझमवर कोणते आणि कस्या प्रकारचे उपचार केले जातात?हा विकार वयाच्या विविध टप्प्यांवर कोणती वळणे घेतो?अन्य मानसिक विकारापेक्षा हा विकार कसा वेगळा आहे? याबाबत कोणते गैरसमज आहेत? या गैरसमजाची वास्तविक स्थिती काय आहे ?ऑटीझमची सुरवातीची लक्षणे काय? ती वयाच्या कोणत्या टप्प्यावर दिसून येतात?भारतात आणि जगात ऑटीझमबाबत काय स्थिती आहे? ऑटीझमचे शिकार झालेल्या व्यक्ती कस्या प्रकारे वर्तन करतात,? कुटुंबियांनी आपल्या पाल्यास हा विकार आहे,हे कसे ओळखावे? ऑटीझमबाबत कोणत्या संस्था, व्यक्ती मदत करतात?

याविषयी सांगितले आहे.

लेखनाची भाषा अच्युत गोडबोले यांच्या अन्य लेखनासारखीच सहजसोपी चटकन समजणारी आहे या सारखीच शास्त्रीय माहिती देणाऱ्या पुस्तकात आढळणारा मराठी परीभाषेचा वापर अच्युत गोडबोले यांचा या पुस्तकात देखील टाळला आहे. अच्युत गोडबोले यांनी समाजात रूढ झालेले मुळातील इंग्रजी शद्ब आपल्या लेखनात तसेच ठेवले आहेत, ज्यामुळे विषय चटकन समजतो.

    आपण स्वतः एखाद्या समस्येने ग्रस्त नसलो भविष्यात देखील ग्रासणार नसू तरी देखील समाजातील दुःखाबाबत माहिती असणे हे निरोगी मानसिकतेचे लक्षण समजले जाते.त्यामुळे आपल्या निरोगी मानसिकतेसाठी आपण हे पुस्तक वाचायलाच हवे.

सकारात्मक पत्रकारितेचे उत्कृष्ट उदाहरण, "पोलादी माणसं, नाशिक जिल्हा भाग १"

 

सध्याचा काळात सातत्याने पत्रकारिता  नकारात्मकतेचा प्रचार प्रसार करते,आरोप करण्यात येतो. आजच्या माध्यमातील बातम्या बघितल्यस त्यात सातत्याने खुन,दरोडा , गुन्हेगारी, बलात्कार,आदी विषयक बातम्या दिसत असल्याने हा आरोप खरा आहे,असे पटायला लागते.मात्र सर्वच माध्यमे तसीच आहेत, असे सर्वसाम्यनीकरण करणे अयोग्य आहे. जरी संख्येने कमी असले तरी काही पत्रकार सकारात्मक पत्रकारीता करत समाजात आपले एक चांगले स्थान निर्माण करत आहेत.ज्येष्ठ पत्रकार दत्ता जोशी हे अस्या मोजक्या पत्रकारांपैकीच एक. समाजात आदर्श घ्यावा अस्या उद्योगपतींचे कार्य ते जिल्हावार पुस्तक रुपाने प्रसिद्ध करत आहेत.त्यांची  सोलापूर, हिंगोली,बीड, अकोला वाशीम,अहमदनगर अस्या वीस जिल्ह्यातील आदर्श उद्योजकांची ओळख करुन देणारी पुस्तके प्रसिद्ध झाली आहेत.याच मालिकेतील नाशिक जिल्ह्यातील आदर्श उद्योजकांची ओळख करुन देणाऱ्या २भागांच्या  पुस्तकांपैकी पहिल्या भागाचे पुस्तक मी नुकतेच सार्वजनिक वाचनालय नाशिक अर्थात सावनाच्यामार्फत  वाचले.

२८०पानाच्या या पुस्तकात नाशिक जिल्ह्यातील प्रसिद्धीपासून दूर राहणाऱ्या,२५ उद्योगपतींची आणि एका समाजहिताय संघटनात्मक धडपडीची अर्थात श्री गुरुजी रूग्णालयाची माहिती देण्यात आली आहे.यात सांगितलेले सर्व उद्योगपती पहिल्या पिढीचे उद्योगपती आहेत.घरी औद्योगिक क्षेत्राची काहीही पार्श्वभूमी नसताना, ज्यांनी उद्योगक्षेत्रात मोठे यश संपादन केले,अस्या उद्योगपतींची यात माहिती देण्यात आलेली आहे. यात ज्यांची यशोगाथा सांगण्यात आलेली आहे,त्या सर्व उद्योगपतीं जन्मभूमी नाशिक नाहीये.मात्र अन्य जिल्ह्यांत जन्म घेवून सुद्धा ज्यांनी आपली कर्मभूमी नाशिक मानली अस्या उद्योगपतींची यात ओळख करुन देण्यात आलेली आहे.या पुस्तकात आदर्श घ्यावा अस्या व्यक्तींची निवड करताना फक्त औद्योगिक उत्पादन करणाऱ्या उद्योजकांचीच ओळख करून देण्यात आलेली नाही,तर शेती क्षेत्रातील उद्योजकांचा देखील यात समावेश करण्यात आलेला आहे.आपल्या महाराष्ट्रातत्यातही नाशिकमध्ये उद्योजक होण्यासाठी पुरक वातावरण नाही,असी ओरड सातत्याने करते,त्याला सडेतोड उत्तर आपणास या पुस्तकातून मिळते. आयमा आणि निमा या उद्योजकांचा संघटनेच्या राजकारणात कधीही चर्चेत न येणारी मात्र जगभरात आपले नाव पोहोचणाऱ्या व्यक्तीमत्तवांची ओळख आपणास या पुस्तकातून आपणास होते. 

        या पुस्तकातून आपणास कष्ट केले तर तर पाठिसी काहीही पाठबळ नसले तरी यश मिळतेच हा महत्त्वाचा संदेश मिळतो. यात ज्यांची यशोगाथा सांगण्यात आलेली आहे,त्यातील एखादा दुसरा अपवाद वगळता सर्व उद्योजक मराठी भाषिक आहेत.मराठी माणूस हा फक्त नोकरीच्या मागे धावतो, स्वतःत कितीही कुवत असली तरी उद्योगात उतरत नाही,या रुढ विश्वासाला हे पुस्तक तडा देते.सदर पुस्तकात उद्योजकाचा वाटचालीचा सविस्तर आढावा घेतल्यानंतर, उद्योजकाची संपर्क माहिती, आणि आवड आणि काही कौटुंबिक माहिती वेगळ्या स्वरुपात देण्यात आलेली असल्यामुळे आपणास वाटले तर त्यांना संपर्क देखील साधू शकतो‌.

    आपल्या मराठीत आदर्श व्यक्तीमत्वांची माहिती देणारी अनेक पुस्तके सध्या आहेत. मात्र या पुस्तकात सांगितलेली बहूसंख्य व्यक्तिमत्वे ही सामाजिक क्षेत्रातील आहेत.त्यांच्या वाटचालीचा आढावा घेतल्यास आपल्या सामाजिक जाणिवांच्या कक्षा रूंदवतात. मात्र आपल्यातील उद्योगशीलतेचा विकास करण्यात ती बरीच कमी पडतात सध्याचा काळात उद्योगशीलतेला आलेले महत्व लक्षात घेता, ज्या समाजात उद्योगशीलता आहे,तोच समाज प्रगती करु शकणार आहे.आणि या कसोटीवर हे पुस्तक पुर्णतः खरे ठरते,म्हणून आपण हे पुस्तक वाचायलाच हवे.

प्रत्येक पत्रकारांच्या संग्रही असावे असे पुस्तक.., "नाशिक जिल्ह्यातील संसद सदस्य"

आपल्याकडे माध्यमांच्या अर्थकारणाच्या बाजू सांगताना, या चार क्षेत्राच्या बातम्यांना नेहमीच प्रेक्षकवर्ग मिळतो. सातत्याने प्रेक्षकवर्ग असल्याने,  जाहिरातीदार नेहमीच या क्षेत्राची बातमी देणाऱ्या माध्यमांकडे जाहिराती देतात.जाहिराती या माध्यमांचा अर्थकारणाचा महत्त्वाचा स्त्रोत असल्याने, माध्यमे या क्षैत्राची बातमी देण्यास प्राधान्य देतात,असे सांगितले जाते.त्यातील एक म्हणजे राजकारण (अन्य तीन म्हणजे क्रिकेट, सिनेमा, क्राइम {याला यांच्या  सुरवातीच्या अक्षरावरून "थ्री सी वन पी" असे म्हणतात}).तर या राजकारणाचा ठळक आविष्कार म्हणजे खासदार .त्यामुळे कोणत्याही पत्रकारास पत्रकारीता करायची झाल्यास आपल्या क्षेत्रातील विद्यमान खासदार आणि माजी खासदारांची किमान माहिती असणे आवश्यक ठरते.याची माहिती सहजतेने मिळत नसल्याने, कोणत्याही पत्रकारास  सुरवातीच्या काळात अनेक कष्ट घ्यावे लागतात. मात्र नाशिक परिसरातील पत्रकारांची यातुन मोठ्या प्रमाणात सुटका झाली आहे.याला कारण ठरले आहे, डांग सेवा मंडळाच्या अभोणा येथील महाविद्यालयात राज्यशास्त्राचे प्राध्यापक असणाऱ्या डॉ .प्रा.प्रदीप देशपांडे यांनी या संदर्भात लिहलेले आणि जळगावच्या प्रशांत पब्लिकेशन या प्रकाशनातर्फे प्रकाशित पुस्तक. सुमारे ३६०पानांच्या या पुस्तकात, १९५२ ते २०१८ पर्यंतच्या नाशिक जिल्ह्यातील खासदारांची माहिती देण्यात आली आहे.सध्या जरी २०२४ साल सुरू असले तरी पुस्तक २०१८साली लिहले गेलेले असल्याने, तो पर्यतचीच माहिती या पुस्तकात समाविष्ट करण्यात आली आहे.मी जे नाशिकमधील महत्त्वाची सांस्कृतिक संस्था, सार्वजनिक वाचनालय नाशिक अर्थात सावनाच्या सहकार्याने वाचले‌

       पुस्तकाचे लेखन 25वर्ष राज्यशास्त्राचे अध्ययन करणाऱ्या, अनुभवी प्राध्यापकाने केलेले असल्याने, पुस्तक अभ्यासपूर्ण झाले आहे. पुस्तकात नाशिक जिल्ह्यात असणाऱ्या नाशिक लोकसभा मतदारसंघ ,2009 पुर्वीचा मालेगाव मतदारसंघ तर 2009साली मतदारसंघाचे पुनर्गठन झाल्यानंतर अस्तित्वात  आलेल्या दिंडोरी मतदार संघ ,तसेच सध्या धुळे लोकसभा मतदारसंघात समाविष्ट असणाऱ्या नाशिक जिल्ह्यातील बागलाण,(सटाणा) आणि मालेगाव जिल्ह्याचा विचार करुन धुळे मतदार संघातील खासदारांची ओळख करून देण्यात आली आहे. धूळे लोकसभा मतदारसंघातील खासदारांची ओळख करून देताना त्यात बागलाण आणि मालेगाव तालूक्याचा समावेश झाल्यानंतरच्या काळातील खासदारांची माहिती देण्यात आलेली आहे.बागलाण आणि मालेगाव तालूक्याचा समावेश नसतानाच्या काळातील खासदारांची ओळख करून देण्यात आलेली नाही, हे आपण पुस्तक वाचण्याचा आधी माहिती करुन घेणे अत्यावश्यक आहे.

     पुस्तक दोन भागात विभागले असून पहिल्या भागात जिल्ह्याचा राजकीय, सामाजिक, भौगोलिक या गोष्टींचा आढावा घेण्यात आला आहे. तर दुसऱ्या भागात प्रकरणनिहाय प्रत्येक खासदारांची ओळख करुन देण्यात आलेली आहे.प्रत्येक खासदारावर एक, एक प्रकरण आहे. अनेकांना खासदार म्हटले की फक्त लोकसभेचे खासदार आठवतात.मात्र सदर पुस्तकात लोकसभेबरोबर जिल्हाशी या न त्या कारणाने संबंध आलेल्या राज्यसभा खासदारांची देखील ओळख करून देण्यात आली आहे.तसेच संसदेचे सदस्य नसलेल्या मात्र भारतीय राजकारणातील महत्त्वाचे व्यक्तीमत्व असलेल्या कॉम्रेड श्रीपाद अमृत डांगे यांच्यावर एक स्वतंत्र प्रकरण या पुस्तकात आहे.

     या पुस्तकात खासदारांची ओळख करुन देताना सुरवातीलाच त्यांचे संपूर्ण नाव अन्य कौंटुबिक माहिती, संपर्क पत्ता, आणि त्यांनी भुषवलेली विविध पदे यांची तक्ता स्वरुपात माहिती देवून या तक्त्यापुढे त्यांचा राजकीय प्रवास सांगितला आहे.राजकीय प्रवास सांगताना ही माहिती सहजसोप्या सर्वसामान्य जनतेला चटकन समजेल,अस्या स्वरुपात सांगितली आहे उगीचच पांडित्य दाखवण्याची सवय अनेक लेखकांना असते,मात्र याचा लवलेश देखील या पुस्तकात आढळतो नाही.

       पुस्तक जरी पत्रकारांना अधिक उपयोगी पडत असले तरी, सध्याचे लोकसभा निवडणूकीचे वातावरण बघता आपण ज्या पदासाठी व्यक्तीला निवडून देणार आहोत,त्या पदावर आतापर्यंत कोणकोणत्या व्यक्ती, येवून गेल्या?, या व्यक्तींची सामाजिक, राजकीय पार्श्वभूमी  काय ,होती ?  त्यांनी  आपल्या परिसरात काय सुधारणा केल्या?याची माहिती मिळाल्यास आपणास लोकसभा निवडणूकीत योग्य खासदार पाठवणे सोपे होईल, म्हणून पत्रकार नसलेल्या व्यक्तीने देखील सदर पुस्तक वाचायलाच हवे.

मराठीला खऱ्या अर्थाने ज्ञानभाषा करणारे पुस्तक इंडस्ट्री 4.0

       

  आताच काळात आपले सर्व जीवन  तंत्रज्ञानाशिवाय चालणे अशक्यच आहे हे नाकारण्यात काही अर्थ नाही उठल्यापासून झोपेपर्यंत आपले सर्व जीवन हे तंत्रज्ञानाने व्यापून राहिलेले आहे . ऑफिसमधील काम असो किंवा ऑफिस सुटल्यावर आपण घरी येण्यासाठी वापरत असलेली साधने असो हि सर्व तंत्रज्ञानाचीच किमया असो जास्त दूर कश्याला जायचे आता तुम्ही हा जो मजकूर वाचत आहात ती पण तंत्रज्ञानाचीच किमया . जगात कोणतीही  गोष्ट कायमस्वरूपी नसते असे म्हणतात मात्र या गोष्टीला एक अपवाद आहे तो म्हणजे तंत्रज्ञानाचा विकास हो तंत्रज्ञाचा विकास पूर्वीपण होत होता आताही होत आहे आणि भविष्यलत देखील होता असेल भले त्याची गती कमी जास्त असेल मात्र तंत्रज्ञाचा विकास याला मरण नाही त्या अर्थाने तो अमर आहे 

             आता अश्या तंत्रज्ञाचा वापर करताना या गोष्टी कश्या प्रकारे कार्यान्वित होतात ? हे कळलेच पाहिजे हि अट  नसली तरी आपण जी गोष्ट वापरत आहे त्या गोष्टीमागचा कार्यकारण भाव समजल्यास सोन्याहून पिवळे म्हणतात ते हेच असे सहजतेने म्हणता येते

          इंग्रजीत या बदलत्या तंत्रज्ञानाची माहिती देणारी अनेक पुस्तके सध्या आहेत आणि दिवसोंदिवस त्यात भरच पडत आहे मात्र कोणतीही गोष्ट आपल्या मातृभाषेत समजल्यास अधिक सहजतेने समजते एखाद्या  गोष्टीची किमान तोंडओळख मातृभाषेत  झाल्यास त्या गोष्टीचे अधिकचे सखोल ज्ञान आपण दुसऱ्या भाषेत सहजतेने घेऊ शकतो .असे जागतिक संशोधन आहे  मात्र कोणतीही गोष्टीचे सखोल अध्ययन करण्यासाठी मुळात ती गोष्ट समजणे आवश्यक असते आपल्या दुर्दैवाने मोठी साहित्यिक परंपरा असलेली पंरपरा असलेली आपली मराठी याबाबत बरीच मागे आहे सध्याच्या तंत्रज्ञांचा काळात एखाद्या भाषेत किती वर्षाची साहित्य पंरंपरा आहे यावरून भाषा टिकणारी नाही तर त्या भाषेत किती ज्ञान निर्मिती होते का,?  ती भाषा ज्ञान भाषा होणार का? यावरून हे टिकणार आहे आणि मराठीचा हा कलंक पुसण्याचे काम आपल्या मराठीत अच्युत गोडबोले सातत्याने करत असतात त्यांचा याच धडपडीचे प्रतीक ज्याला मराठीला खऱ्या अर्थाने ज्ञानभाषा करणारे पुस्तक म्हणता येईल असे इंडस्ट्री 4.0 हर पुस्तक मी नुकतेच 

 नाशिकमधील सर्वात जुनी सांस्कृतिक संघटना सावानाच्या सहकार्याने वाचले 

      सध्या कोणी काही म्हणो एखादी गोष्ट समजून घेण्यासाठी पुस्तके नेहमीच उपयोगी पडतात स्वतःच्या नोटस काढण्यासाठी एखादी गोष्ट लक्षात ठेवण्यासाठी व्हिडीओ पेक्षा पुस्तके नेहमीच उपयोगी पडतात . व्हडिओमुळे एखादी गोष्ट समजते असे वाटते मात्र कालांतराने तो गोष्ट तितक्याच सहजतेने विसरले जाण्याची शक्यता देखील

मोठी असते या उलट पुस्तकामुळे एखादी गोष्ट समजावून घेतल्यास ती गोष्ट लवकर विसरत नाही त्यामुळे पुस्तकांना मरण नाही त्यातही अत्यंत वेगाने बदलणाऱ्या तंत्रज्ञाच्या मुळातील संकल्पना समजण्यास तर आपणास पुस्तकाचाच आधार घ्यावा लागणार आणि इंड्रस्टी 4.0  हे पुस्तक या कसोटीवर पूर्णतः खरे ठरते सुमारे ३६० पानाच्या या पुस्तकात ६ भागातून आपणास या अतिशय नव्या असणाऱ्या तंत्रज्ञाची आपणास आपल्याला समजले अश्या सोप्या मराठीत लेखकाने ओळख करून दिली आहे 

 मराठीत असणाऱ्या तंत्रज्ञ विषयक पुस्तकांची एक समस्या असेलेली मराठी परिभाषेचा अतिशय जास्त प्रमाणात वापर आणि रूढ झालेल्या इंग्रजी शब्दाचा खूपच तुरळक वापर हि समस्या अच्युत गोडबोले यांच्या अन्य पुस्तकासारखी याही पुस्तकात आढळत नाही रूढ झालेल्या इंग्रजी संकल्पनाच त्यांनी पुस्तकात वापरलेल्या असल्याने या बदलत्या तंत्रज्ञाची मूलभूत माहिती घेऊन वाटल्यास अधिकची माहिती आपण इंग्रजीत सहजतेने घेऊ शकतो 

या पुस्तकांतच्या पहिल्या भागात  4.0 हि संकल्पना समजावून सांगितली आहे या भागात औद्योगिक विकास कसा झाला याचा आढावा घेत हि संकल्पना समजवून सांगितली आहे दुसऱ्या भागात सध्या विशेष चर्चेत असलेली आर्टिफिशियल इंटेलिजियन्स हि संकल्पना ४ प्रकरणातून स्पष्ट केली आहे या भागाच्या पहिल्या प्रकरणात आर्टिफिशियल इंटेलिजियन्स म्हणजे काय हे सांगितले आहे दुसऱ्या प्रकरणात रोबोटिक्स हि संकल्पना तर तिसऱ्या प्रकरणात एक्स्पर्ट सिस्टीम आणि नॅचरल प्रोसेसिंग विषयी महती देण्यात अली आहे मशिन लर्निग आणि चाटबॉक्स विषयीची माहिती अनुक्रमे पुढच्या दोन प्रकरणातून आपणस मिळते तिसऱ्या भागात आपणास बिग डेटा हि संकल्पना आपणस माहिती होते चवथ्या भागात इंटरनेट ऑफ थिंग्स . ऑर्ग्यूमेंट रियालिटी आणि क्लाउड कॉम्पयटिंगविषयीची माहिती आपणस तीन प्रकरणातून मिळते पाचव्या आणि सहाव्या प्रकारांत आपणस ३ डी प्रिटिंग ब्लॉकचेन,५ जी आणि भविष्यातील वाटचाल याविषयी माहिती मिळते 

   लेखात सुरवातीलाच सांगितल्याप्रमाणे कोणतीही गोष्ट समजून घेण्यासाठी पुस्तकाला मरण नाही आणि गोष्ट जर तंत्रज्ञांविषयी असेल तर विचारायलाच नको मग वाचणार ना हे पुस्तक 

जगाचे वर्तमान मोठ्या प्रमाणात बदलवणाऱ्या घटनेचा सविस्तर वृत्तान्त "शोध दहशतवादाचा "

सप्टेंबर 11सन 2001 ही फक्त अन्य तारखेसारखी तारीख नाही.वर्तमानात आपण ज्या समस्या अनुभवतोय.त्यातील अनेक घटनांचा मार्ग बदलण्याची घटना या तारखेस झाली. न्युर्याक येथील ट्वीन टॉवरवर दहशतवाद्यांचा हल्ला होण्याची घटना म्हणून आता या प्रसंगाला आपण ओळखतो‌.या प्रसंगावर आतापर्यंत आपल्याकडे मोठ्या प्रमाणात लिहून झाले आहे. मात्र ते सारे इंग्रजीत लिहलेले आढळते.काही प्रमाणात अन्य भारतीय भाषेत या बाबत अभ्यासपूर्ण लेखन केलेले आढळते. मात्र या लेखनाच्या मुळाशी गेल्यास मुळातील इंग्रजी लेखनाचा तो अनुवादच असल्याचे आपणास दिसते‌. या घटनेविषयी प्रसिद्ध झालेल्या अमेरिकेच्या वृत्तपत्रातील बातम्या,अमेरीकन प्रशासनाचा याबाबतचा अहवाल यांचा अभ्यास करत थेट इंग्रजी सोडून अन्य भारतीय भाषेत अभ्यासपूर्ण लेखन केलेले आपणास सहजतेने दिसून येत नाही. आपल्या मराठीमध्ये मात्र ही उणीव भरून निघाली.आणि याला निमित्त ठरले आहे अक्षर प्रकाशनातर्फे प्रकाशित करण्यात आलेले "शोध दहशतवादाचा" हे पुस्तक .शोध दहशतवादाचा या पुस्तकाचे लेखन केले आहे, ज्येष्ठ पत्रकार के. पुरुषोत्तम महाले यांनी .

    महाराष्ट्र टाइम्समध्ये वृत्तसंपादक या संपादकीय विभागांतील महत्तवाच्या पदांवर अनेक वर्ष कार्य करणाऱ्या पुरषोत्तम महाले यांना आपण पत्रकार म्हणूनच नव्हे तर अनेक सामाजिक क्षेत्रात काम करणाऱ्या संस्थांचे मार्गदर्शक म्हणून देखील आपण ओळखतो. अनेक सामाजिक आणि शैक्षणिक क्षेत्रात कार्यरत संस्थांनी आजवर त्यांच्या मार्गदर्शनाचा लाभ घेतला आहे. त्यांनी याच मार्गदर्शनाच्या हेतूने सदर पुस्तकाचे टिपण तयार केले होते.जे त्यांच्या मृत्यूपश्चात त्यांच्या पुतण्याच्या पाठपुराव्यामुळे पुस्तक स्वरुपात प्रकाशित झाले ते म्हणजे हे पुस्तक.जे मी नाशिकमधील महत्त्वाची सांस्कृतिक संस्था सावाना (सार्वजनिक वाचनालय नाशिक)घ्या सहकार्याने नूकतेच वाचले.

    सुमारे 200पानाचे हे पुस्तक 13विविध प्रकरणातून आपणास 9/11याची सविस्तर माहिती आपणास  देते यासाठी लेखकाने आपल्या अमेरिका दौऱ्यात विविध वर्तमानपत्राच्या बातम्या, प्रकाशित लेख आणि आणि काही मान्यवरांच्या भेटी घेवून त्यांच्याकडुन मिळालेली माहिती यांचा वापर करत लेखन केले आहे. अन्य इंग्रजी पुस्तकाचा वापर करुन पुस्तक लिहण्यापेक्षा मुळातील संदर्भाचा वापर करत पुस्तक लिहले असल्याने अधिक माहितीपुर्ण झाले आहे.तसेच संदर्भाचा अन्य लेखकाने चुकीचा अर्थ लावून त्याचे पुस्तक लिहले असल्यास संदर्भात होणारी गल्लत देखील या पुस्तकामुळे टळली आहे.13 प्रकरणातील पहिले तीन प्रकरणे घटना कशी घडली,?या हल्ल्यामागे ओसामा बिन लादेनचा हात असल्याचा संशय अमेरिकी गुप्तचर यंत्रणांना कस्या प्रकारे आला?त्यांचा सुरवातीच्या तपास कसा झाला याविषयी माहिती देतात .शेवटचे प्रकरण सायबर दहशतवाद याविषयी आपणास माहिती देते तर शेवटून दुसरे प्रकरण आपल्या भारतीय तपास यंत्रणांनी या तपास मोहिमेद्वारे काय अर्थबोध घ्यावा या विषयावर आहे.या खेरीज अन्य प्रकरणे या हल्ल्यामागे मानसिकता आणि हा तपास कसा वेग पकडत गेला याविषयी आपणास माहिती देतात.

     9/11ही घटना घडुन अनेक वर्ष उलटून गेली आहेत.आता या घटनेविषयी कश्याला वाचायचे?असा विचार तूमच्या मनात येत असेल तर ते चूकीचे आहे.आज 2024साली आपल्याला भेडसावणाऱ्या अनेक प्रश्नांचे मुळ आपणास या घटनेत सापडते.अमेरीका पाकिस्तान संबंध आणि त्याचा भारतावर होणारा परिणाम, अमेरिकेची मोठ्या प्रमाणात सुधारलेली सुरक्षा यंत्रणा,अमेरिकेच्या सुरक्षा यंत्रणेवरून अमेरिकेत खेळले गेलेले अंतर्गत राजकारण,या राजकारणाचा जगावर झालेला परिणाम,इस्लामी जगताचा मोठ्या प्रमाणात सुरु झालेला अभ्यास , अन्य दहशतवादी गटांवर या दहशतवादी घटनेचा पडलेला प्रभाव, अफगाणिस्तान देशातील समाजकारण पुर्णतः ढवळुन निघणे या सारख्या अनेक घडामोडींचा मुळातून अभ्यास करायचा झाल्यास आपणास 9/11या घटनेचा अभ्यास आवश्यक आहे,आणि या अभ्यासासाठी हे पुस्तक अत्यंत महत्त्वाचे आहे,मग वाचणार ना हे पुस्तक.!

ग्रामीण जीवनाची अनुभुती देणारे पुस्तक "दिसामाजी"

   

कोव्हिड 19च्या साथीमुळे लावण्यात आलेल्या लॉकडाउनच्या काळात अनेकांनी या अनाहुतपणे मिळालेल्या या सुट्टीचा वेगवेगळा वापर केल्याचे आपणास आठवत असेलच. बहुसंख्य लोकांनी विविध आरोग्य विषयक उपचार करत यामध्ये स्वतः ला कोरोनापासून दूर ठेवले काही लोकांनी ऑनलाईन पद्धतीचा वापर करत अनेक नवीन कला शिकून घेतल्या. काही जणांनी त्यांची करू करु असे म्हणत अनेक दिवस करायची राहुन गेलेली कामे या काळात केली. तर मुळचे कवी असलेले ज्येष्ठ पत्रकार प्रशांत भरवीरकर यांनी या सुट्टीचा वापर करत, समर्थ रामदास स्वामी यांची "दिसामजी काहीतरी लिहावे" ही शिकवण अंगी बाणवत ,  लेखन केले.कोणतेही लेखन जर पुस्तकरूपाने  प्रसिद्ध झाले तर ते चिरतरूण होते,हे माहिती असल्याने पुढे त्यांनी त्यांचे पुस्तक केले.ग्रंथाली प्रकाशनातर्फे प्रकाशित "दिसामजी" हेच ते पुस्तक. जे मी नुकतेच वाचले.

    प्रशांत भरवीरकर यांचे सुरुवातीचे आयुष्य निफाड तालुक्यात गेले असल्याने, या लेखनाला ग्रामीण जीवनाची पार्श्वभूमी आहे.  सदर पुस्तकात ललितपर असे 45लेख आहेत. लेखांची भाषा आत्मपर आहे. सहज ओघवती असल्याने लेख कुठेही कंटाळवाणे झालेले नाहीत ‌. लेखक मुळात कवी असल्याने साहित्याची मुळात असलेली जाण लेखातून सहजतेने उमटताना दिसते‌.सर्वच लेख आटोपशीर फाफटपसारा न मांडणारे झाले आहेत. त्यामुळे पुस्तक अत्यंत वाचणीय झाले आहेत.एकदा पुस्तक वाचायला सुरुवात केल्यावर कधी संपते ते समजतच नाही.सुमारे 200 पानांच्या  या पुस्तकात शेवटपर्यत आपली वाचनाबाबतची उत्सुकता कायम ठेवण्यात लेखक यशस्वी झाल्याचे पुस्तक वाचून झाल्यानंतर आपणास वाटावे असे हे पुस्तक आहे 

      पुस्तकांची रचना देखील उत्तम आहे.पुस्तक नेहमीच्या आकारातील नसुन काहीसे कॉफी टेबल्स बुक जसी रूंद असते तसे आहे..पुस्तकाचे मुखपृष्ठ आपली नजर पुस्तकाकडे वेधण्यात यशस्वी होते. ग्रामीण संस्कृती किती महान आहे हे आपणास पुस्तकाचे मुखपृष्ठ बघूनच समजते.पुस्तकाच्या अंतरंगात चित्रे जवळपास नसली तरी छपाईचा  फाँट उत्तम असल्याने पुस्तक वाचताना फक्त

अक्षरेच आहेत,हे बघून कंटाळवाणे वाटत नाही.दिवसभर काम करुन दिवसांच्या अखेरीस रात्री शांत झोप लागावी,या हेतूने काही रम्य वाचायाची इच्छा असणाऱ्या व्यक्तींनी वारंवार वाचावे असे पुस्तक म्हणजे ,"दिसामाजी" हे पुस्तक होय असे मला वाटते‌.सहजसोपे अनुभव देखील किती रंजक पद्धतीने मांडता येवू शकतात ,हे आपणास या पुस्तकवाचनातून समजते‌ .समर्थ रामदास स्वामी यांच्या दिसामाजी काहीतरी ते लिहावे या उपदेशाची आठवण हे पुस्तक वाचताना होते‌‌.  सध्या अनेक ठिकाणी मराठी आणि इंग्रजी या भाषेची भेळ असलेली मिंग्लिश भाषेत लिहलेले आढळते .दिसामंजी या पुस्तकात या भाषेचा लवलेष देखील आढळतो नाही. पूर्णतः मराठी भाषेत सदर पुस्तक लिहलेले आहे.मात्र मराठीत लिहलेले आहे,म्हणजे ग्रंथप्रामाण्य मानत बोजड समजण्यासाठी अवघड अस्या शद्बांचा वापर केला असेल असे समजण्याचे काही कारण नाही.पुर्ण मराठी शद्ब वापरले तरी सहजसोपे कोणत्या पद्धतीने लिहीता येते हे सदर पुस्तक वाचल्यावर आपणास समजते‌.

पुस्तकात 45 लेख असले तरी त्यांची एक सुंदरशी गुंफून लेखकाने केलेली आढळते.प्रत्येक लेख एक स्वतंत्र्य असला तरी एक लेख वाचून झाल्यानंतर दुसरा लेख आपण पुर्णतः वेगळेच काहीतरी वाचत आहोत असे वाटत नाही तर एखाद्या फुलांच्या एका पाकळीतून दुसऱ्या पाकळीत जावे इतकी सहजता लेखकाने आपल्या लेखनात साकारली आहे 

मग वाचणार ना हे पुस्तक.